استاندارد ملی ایران ۱۶۵۳۶

16536

استاندارد ملی ۱۶۵۳۶

عمليات خوب كشاورزي ايران (ايران گپ) – زعفران

iran good agricultural practices
   IRAN GAP
saffron
ICS : 65/020

مشخصات استاندارد : 

شماره استاندارد : ۱۶۵۳۶

سال تصویب : مرداد ۱۳۹۲

موضوع : عمليات خوب كشاورزي ايران (ايران گپ) – زعفران

رشته : کمیته ملی استاندارد خوراک و فرآورده های کشاورزی

وضعیت : معتبر ( تا این تاریخ ۱۵/۸/۱۳۹۷ )

ICS : ۶۵/۰۲۰

شرح استاندارد ملی ایران ۱۶۵۳۶ :

استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران :

مؤسسۀ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران به موجب بند یـک مـادة ۳ قـانون اصـلا ح قـوانین و مقـررات مؤسـسۀ اسـتاندارد وتحقیقات صنعتی ایران، مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱ تنها مرجع رسمی کشور است که وظیفه تعیین، تدوین و نـشر اسـتانداردهاي ملی (رسمی) ایران را به عهده دارد. تدوین استاندارد در حوزه هاي مختلف در کمیسیون هاي فنی مرکب از کارشناسان مؤسسه۱صاحب نظران مراکز و مؤسـسات علمی، پژوهشی، تولیدي و اقتصادي آگاه و مرتبط انجام می شود وکوششی همگام با مصالح ملی و با توجه به شرایط تولیـدي ،فناوري و تجاري اسـت کـه از مـشارکت آگاهانـه و منـصفانۀ صـاحبان حـق و نفـع ،شـامل تولیدکننـدگان ،مـصرف کننـدگان ،صادرکنندگان و وارد کنندگان، مراکز علمی و تخصصی، نهادها، سازمان هاي دولتی و غیر دولتی حاصل می شود .پیش نـویس استانداردهاي ملی ایران براي نظرخواهی به مراجع ذي نفع و اعضاي کمیسیون هاي فنـی مربـوط ارسـال مـی شـود و پـس ازدریافت نظرها و پیشنهادها در کمیتۀ ملی مرتبط با آن رشته طرح و در صورت تصویب به عنوان استاندارد ملی( رسمی) ایـران چاپ و منتشر می شود.

پیش نویس استانداردهایی که مؤسسات و سازمان هاي علاقه مند و ذیصلاح نیز با رعایت ضوابط تعیین شده تهیـه مـی کننـد درکمیتۀ ملی طرح و بررسی و درصورت تصویب، به عنـوان اسـتاندارد ملـی ایـران چـاپ و منتـشر مـی شـ ود .بـدین ترتیـب ،استانداردهایی ملی تلقی می شود که بر اساس مفاد نوشته شده در استاندارد ملـی ایـران شـمارة ۵ تـدوین و در کمیتـۀ ملـی استاندارد مربوط که مؤسسه استاندارد تشکیل میدهد به تصویب رسیده باشد.

مؤسسۀ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران از اعضاي اصلی  سـازمان بـین المللـی اسـتاندارد

۲( ISO ) کمیـسیون بـین المللـی الکتروتکنیک ۳( IEC ) و سازمان بین المللی اندازه شناسی قانونی ۴( OIML ) است و به عنوان تنها رابط ۵ کمیـسیون کـدکس غذایی ۶ ( CAC ) در کشور فعالیت می کند. در تدوین استانداردهاي ملی ایران ضمن توجه به شرایط کلی و نیازمنـدي هـاي خاص کشور، از آخرین پیشرفتهاي علمی، فنی و صنعتی جهان و استانداردهاي بینالمللی بهره گیري میشود. 

مؤسسۀ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران می تواند با رعایت موازین پـیش بینـی شـده در قـانون ،بـراي حمایـت از مـصرف کنندگان، حفظ سلامت و ایمنی  فـرديو عمـومی ،حـصول اطمینـان از کیفیـت محـصولات و ملاحظـات زیـست محیطـی واقتصادي، اجراي بعضی از استانداردهاي ملی ایران را براي محصولات تولیدي داخل کشو ر و/ یـا اقـلام وارداتـی ،بـا تـصویب شوراي عالی استاندارد، اجباري نماید.  مؤسسه می تواند به منظور حفظ بازارهاي بین المللی براي محـصولات کـشور ،اجـرا ياستاندارد کالاهاي صادراتی و درجه بندي آن را اجباري نماید.  همچنـین بـراي اطمینـان بخـشیدن بـه اسـتفاده کننـدگان ازخدمات سا زمانها و مؤسسات فعال در زمینۀ مشاوره، آموزش، بازرسی، ممیزي و صدورگواهی سیستم هاي مدیریت کیفیـت ومدیریت زیستمحیطی، آزمایشگاه ها و مراکز کالیبراسیون (واسنجی) وسایل سنجش ، مؤسسۀ استاندارد این گونه سازمان ها ومؤسسات را بر اساس ضوابط نظام تأیید صلاحیت ایران ارزیابی مـی کنـد و در صـورت احـراز شـرایط لازم، گواهینامـۀ تأییـد صلاحیت به آن ها اعطا و بر عملکرد آنها نظارت می کند .ترویج دستگاه بین المللی یکاهـا ،کالیبراسـیون (واسـنجی ) وسـایل سنجش، تعیین عیار فلزات گرانبها و انجام تحقیقات کاربردي براي ارتقاي سطح استانداردهاي ملی ایران از دیگر وظـایف ایـن مؤسسه است.

 

كميسيون فني تدوين استاندارد

رئيس : سمت و/يا نمايندگي :

اسدالله ابراهیمی ( فوق لیسانس توسعه کشاورزی ) مدیر کل شبکه فنی مهندسی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور

 

دبیران :

افشین آریز ( فوق لیسانس مهندسی کشاورزی ، خاک شناسی ) رئیس اداره آب و خاک شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

حمیدرضا بهروان ( فوق لیسانس مهندسی کشاورزی ، خاک شناسی ) مدیر مطالعات کاربردی شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

 

اعضاء :

حمید آقا محمدی ( لیسانس مهندسی کشاورزی ، گیاه پزشکی ) سرپرست گروه گیاه پزشکی شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

شهناز اشراقی ( لیسانس شیمی ) عضو هیات مدیره شرکت آبزی گستر

محسن امانی ( لیسانس مهندسی کشاورزی ، زراعت )

محمود علی محمدی ( فوق لیسانس مهندسی کشاورزی ، خاک شناسی ) مدیر مطالعات کاربردی شرکت کشت و صنعت میرزا کوچک خان

محمد فدعی ( لیسانس شیمی ) کارشناس آزمایشگاه آب و خاک شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

رویا کریمی ( لیسانس مهندسی شیمی ) سرپرست آزمایشگاه آب و خاک شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

ژاله کریمی ( لیسانس مهندسی کشاورزی ، باغبانی ) کارشناس هماهنگ کننده IPM ، سازمان جهاد کشاورزی خوزستان

فرزاد ملکانی نژاد( لیسانس مهندسی کشاورزی ، باغبانی ) سرپرست گروه زراعت و کنترل محصول شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی 

 اصلان هاشمی ( لیسانس مهندسی کشاورزی ، زراعت ) کارشناس گروه زراعت و کنترل محصول شرکت کشت و صنعت حکیم فارابی

اعظم هوشمند ( فوق لیسانس مهندسی کشاورزی ، بیماری شناسی گیاهی ) کارشناس شبکه فنی مهندسی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور

 

پیشگفتار :

اﺳﺘﺎﻧﺪارد ” ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻛﺸﺎورز ﺧﻮب ي اﻳﺮان (ایران-گپ) – زﻋﻔﺮان ” ﻛﻪ ﭘﻴﺶ ﻧﻮﻳﺲ آن درﻛﻤﻴﺴﻴﻮن ﻫـﺎي ﻣﺮﺑـﻮط ﺗﻬﻴﻪ و ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﺪه و در ﻳﻜﻤﻴﻦ ﻳﻚ ﻫﺰار و ﻳﻜﺼﺪ و ﻫﻔﺘﺎد و اﺟﻼس ﻛﻤﻴﺘﺔ ﻣﻠﻲ ﻓﺮآورده اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺧﻮراك و ﻫـﺎي ﻛﺸﺎورزي ﻣﻮر ﻗﺎﻧﻮن اﺻﻼح ﻗﻮاﻧﻴﻦ و ۳ ﻣﻮرد ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ، اﻳﻨﻚ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻨﺪ ﻳﻚ ﻣﺎدة ۳ قانون اصلاح قوانين و
مقررات مؤسسة استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران، مصوب بهمن ماه ۱۳۷۱، بـه عنـوان اسـتاندارد ملـي ايـران منتشر ميشود.

ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﻫﻤﮕﺎﻣﻲ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎ ﺗﺤﻮلات و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻫـﺎي ﻣﻠـﻲ و ﺟﻬـﺎﻧﻲ در زﻣﻴﻨـﺔ ﺻـﻨﺎﻳﻊ ، ﻋﻠـﻮم و ﺧـﺪﻣﺎت ، اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﻠﻲ اﻳﺮان در ﻣﻮاﻗﻊ ﻟﺰوم ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻫﺮ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﻛـﻪ ﺑـﺮاي اﺻـﻼح و ﺗﻜﻤﻴـﻞ اﻳـﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ اراﺋﻪ ﺷﻮد ، ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ در ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن ﻓﻨﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ. ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ، ﺑﺎﻳـﺪ ﻫﻤﻮاره از آﺧﺮﻳﻦ ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﻈﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﻠﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد.

 هدف و دامنة كاربرد این استاندارد :

هدف از تدوين اين استاندارد ، تعيين آيين كار براي توليد زعفران مطابق با عمليات خوب كشاورزي۱ در ایران ميباشد . اين استاندارد ، استانداردهاي پذيرفته شده براي توليد زعفران سالم را در بر ميگيرد . اين استاندارد، براي توليد زعفران در مزارع و باغها ، كاربرد دارد و كليه موضوعهاي مربوط به عمليات خوب كشاورزي در ايران را پوشش ميدهد و الزامات مربوط به آن ، كاربرد ندارد .

  يادآوري اين استاندارد ، براي كشاورزي زيستي ۸ و الزامات مربوط به آن ، كاربرد ندارد .

مراجع الزامي :

مدارك الزامي زير حاوي مقرراتي است كه در متن اين استاندارد ملي ايران به آنها ارجــاع داده شـده است . بدين ترتيب آن مقررات جزيي از اين استاندارد ملي ايران محسوب ميشود. در صورتي كه به مدركي با ذكر تاريخ انتشار ارجاع داده شده باشد، اصلاحيه ها و تجديدنظرهاي بعدي آن مـورد نظر اين استاندارد ملـي ايران نيست . در مورد مداركي كه بدون ذكر تاريخ انتشار به آنها ارجاع داده شده است همواره آخرين تجديدنظر و اصلاحيه هاي بعدي آنها مورد نظر است . استفاده از مراجع زير براي اين استاندارد الزامي است :

استاندارد ملي ايران شماره ۱۰۵۳ (آب آشاميدني – ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي)

استاندارد ملي ايران شماره ۱۰۱۱ (آب آشاميدني- ويژگيهاي ميكروبيولوژي)

 استاندارد ملي ايران شماره ۲۵۹ (زعفران – ويژگيها- اصلاحيه شماره ۱ )

استاندارد ملي ايران شماره ۶۷۶۲ (زعفران- سيستم تجريه و تحليل خطر و نقاط كنترل بحراني پس ازبرداشت تا بسته بندي)

استاندارد ملي ايران شماره ۵۰۹۷ (زعفران- آئين كار تجهيزات و تأسيسات كارگاههاي بسته بندي)

استاندارد ملي ايران شماره ۷۳۴۵ (زعفران – بسته بندي – كيسه هاي قابل انعطاف چندلايه با پايه فويل آلومينيوم – ويژگيها و روشهاي آزمون)

EUREPGAP Protocol, 2001-Rev.02. EUREPGAP Protocol for Fresh Fruit and Vegtables.

 

اصطلاحات و تعاریف :

در این استاندارد اصطلاحات و تعاریف زیر به کار می رود :

عمليات خوب كشاورزى ( GAP ) :

مجموع روشهاي كشاورزي است، كه از طريق حفظ پايداري زيست محيطي، اقتصادي و اجتماعي، منجر به توليد محصولات كشاورزي غذايي و غير غذايي ايمن و مطلوب ميشود.

 

عوامل خطر ۹ :

به هر عامل يا ماده زيست شناختي يا شيميايي و يا فيزيكي كه توان به خطر انداختن سلامتي انسان را دارد ، گفته ميشود.

 

تجزيه و تحليل خطر و نقاط كنترل بحراني ۱۰ :

سيستمي است، كه براي شناسائي ، ارزشيابي و كنترل خطراتي كه از نظر ايمني مواد غذايي اهميت دارند ، مورد استفاده قرار ميگيرد.

 

تجزيه و تحليل عوامل خطر ۱۱ :

فرآيند جمعآوري و ارزشيابي اطلاعات مربوط به خطرها و شرايطي است، كه منجر به پيدايش آنها ميشود ، به منظور تصميم گيري در مورد اين كه كدام يك از آنها از نظر ايمني مواد غذايي مهم هستند و بايد در سيستم تجزيه و تحليل خطر و نقاط كنترل بحراني منظور شوند .

 

تجزيه و تحليل احتمال وقوع خطر ۱۲ :

به برآورد احتمال، فراواني و شدت وقوع خطر يا عدم پيروي در مورد كيفيت و ايمني مواد غذايي، گفته ميشود.

 

پايش ۱۳ :

انجام سلسلهاي از مشاهدات يا اندازه گيري هاي مربوط به فراسنجي هاي كنترلي طبق برنامهاي معين است ، به منظور حصول اطمينان از اين كه يك نقطه بحراني ۱۴ تحت كنترل ميباشد .

 

مرحله ۱۵ :

هر نقطه ، روش كار ، عمل يا بخشي در زنجيره غذايي ، از جمله مواد اوليه ، از توليد اوليه تا مصرف نهايي است .

 

تصديق ۱۶ :

استفاده از روشها ، دستورالعملها و آزمونها ، علاوه بر آنهايي است كه در پايش به كار ميروند ، به منظور تعيين چگونگي تطابق آنها با برنامه تجزيه و تحليل خطر و نقاط كنترل بحراني و اين كه آيا اين برنامه نياز به تغيير و اصلاح دارد يا خير.

 

كود :

هر نوع ماده معدني، آلي و زيست شناختي است، كه محتوي عناصر غذايي بوده و سبب افزايش حاصلخيزي خاك و همچنين افزايش عملكرد كمي و كيفي محصول ميشود .

 

كود حيواني ۱۷ :

كود حاصل از فضولات دامي جمع آوري شده از اصطبل ها و محوطه طويله ها با و يا بدون بستر دامي است ، كه براي غني كردن خاك مورد استفاده قرار ميگيرد .

 

كود آلي ۱۸ :

كودهاي آلي به معني مواد با منشاء حيواني و گياهي به كار رفته براي بهبود تغذيه گياه و بهبود خصوصيات فيزيكي ، شيميايي و فعاليتهاي زيست شناختي خاكها است ، به طور جداگانه يا توأم ، كه ممكن است شامل كود حيواني ، پوسال/كمپوست و بقاياي تجزيه شده باشد .

 

پوسال/كمپوست :

بقاياي آلي يا تركيبي از بقاياي آلي توده شده و رطوبت داده شده ميباشد كه مورد تجزيه زيستي و حرارتي قرار گرفته است. اين تجزيه تا زماني ادامه دارد كه مواد آلي اوليه آن كاملاً تجزيه شوند و تغيير ماهيت دهند . گاه به توده پوسال/كمپوست ، كودهاي معدني اضافه ميشود. پوسال/كمپوست را كه فرآورده نهايي اين فرآيند است ، ميتوان به سادگي در خاك مزرعه يا گلدان استفاده كرد.

 

مرز بيشينه مانده آفت كش ۱۹ :

بيشترين اندازه قابل چشم پوشي مانده آفتكش در محصولات كشاورزي ، فرآورده هاي كشاورزي و خوراك دام است . اين مرز از سوي مرجع قانوني و ذيصلاح كشور ۲۰ بر پايه آگاهي هاي به دست آمده از عمليات خوب كشاورزي تعيين ميشود.

يادآوري– منظور از مرز بيشينه مانده آفت كشها در فرآورده هاي كشاورزي و دامي، فقط مانده خود آفت كشها بوده و متابوليت هاي آن را شامل نمي شود.

 

بيشينه رواداري فلزات سنگين ۲۱ :

بيشترين مقداري از فلزات سنگين موجود در خوراك انسان و دام است ، كه مصرف آن در كوتاه مدت يا دراز مدت ، سبب ايجاد عارضه سوء براي سلامت انسان نشود.

 

آفت كش ۲۲ :

به هر ماده اي گفته ميشود ، كه براي پيشگيري و از بين بردن آفت ها به كار ميرود.

يادآوري– آفت كشها در مراحل توليد و نگهداري ميوه در انبار ، ترابري و پخش ميوه ها ، نيز به كار ميرود .

 

مانده آفتكش ۲۳ :

هر ماده زهرآگيني در ميوه ها است، كه پس از به كار بردن آفت كشها در آنها باقيمانده باشد. اين اصطلاح ، هر گونه مشتقات يك آفت كش، مانند : هر گونه متابوليت، مواد خاص حاصل از تجزيه آفت كشها، محصولات ناشي از واكنش آفت كشها و ناخالصي هايي كه زهرآگين باشند را در بر ميگيرد.

 

اندازه قابل قبول دريافتي روزانه :
ADI :

مقدار دريافتي روزانه يك ماده شيميايي در تمامي دوره زندگي است، بدون اين كه ظاهراً خطر محسوسي براي سلامت مصرف كننده داشته باشد. اين شاخص، بر پايه همه واقعيت هاي علمي و دانش هاي شناخته شده روز ، تعيين ميشود.

يادآوري– واحد اندازه گيري ميزان دريافت قابل قبول روزانه ، برحسب ميليگرم در كيلوگرم وزن بدن ميباشد.

 

آفت كشهاي ممنوع و معلق :

آفت كشهايي هستند، كه به دلايل بهداشتي و زيست محيطي از سوي مراجع قانوني و ذيصلاح كشور از فهرست آفت كشهاي مجاز كشور حذف و يا در حال تعليق قرار گرفته اند.

 

مديريت تلفيقي آفات ۲۴ :

در نظرگرفتن تمام روشهاي قابل دسترسي كنترل آفات و سپس تلفيق آنها اسـت ، بـه گونـه اي كـه، از توسـعه جمعيت آفات ممانعت نمايد و حفاظت محصولات گياهي را در سطحي كه به طـور اقتصـادي موجـه باشـد را در برگرفته و اين امر خطرات مرتبط با سلامتي انسان و محيط زيست را كاهش داده و به حداقل ميرساند . مـديريت تلفيقي آفات تأكيد بر رشد يك محصول سالم با كمترين اختلال ممكن براي زيست بوم هاي كشـاورزي داشـته و ساز و كارهاي كنترل طبيعي و يا غيرشيميايي آفات را اعمال مينمايد.

يادآوري– راهكار تركيبي مبني بر كاربرد گزينشي نهاده هاي شـيميايي، روش هـاي زيسـتي (انگـل/ شـكارگر)، مقاومـت ژنتيكـي وعمليات مديريتي مناسب است . به طور معمول آفت كشهاي شيميايي به عنوان آخرين گزينه كنترل آفات در نظر گرفته ميشوند.

 

ارزيابي احتمال وقوع خطر زيست محيطي ۲۵ :

فرآيند جمع آوري دادهها و ايجاد فرضيات براي تخمين اثرات زيان آور كوتاه مدت و بلند مدت يك يا چند ماده، محصولات شيميايي يا تكنولوژي هايي بر روي محيط طبيعي و سلامتي انسان مي باشد.

 

وسيله تماس غذايي ۲۶ :

هر ماده يا جسمي كه در تماس مستقيم با مواد غذايي قرار ميگيرد .

 

كليات :

 گياه زعفران :

زعفران با نام علمي Lnriaeus Sativies Crocus Saffron از خانواده زنبقيان Iridaceae ، گياهي است به ارتفاع ۱۰ سانتيمتر تا ۳۰ سانتيمتر ، چند ساله و بدون ساقه ، داراي پياز غده اي و كروي شكل به قطر ۳ سانتيمتر تا ۵ سانتيمتر كه در هر بند داراي ۱ تا ۴ عدد گلهاي معطر ميباشد . گلها داراي ۳ كاسبرگ و ۳ گلبرگ بنفش رنگ شبيه به هم و ۳ پرچم ميباشند . برگهاي حقيقي زعفران ۵ تا ۱۱ عدد بوده كه هم زمان با گلدهي و يا كمي پس از آن ظاهر ميشوند كه سبز رنگ و با پهناي حدود ۳ ميليمتر ميباشند . قسمت خوراكي و تجاري زعفران كلاله قرمز رنگ شاخه مي باشد كه محصول زعفران را تشكيل مي دهد.

 

عمليات خوب كشاورزي براي توليد زعفران :

پيشگيري/به حداقل رساندن خطرات در مزرعه – مديريت مزرعه :

مزرعه زعفران نبايد در منطقهاي كه زهآب يا پسآب حاصل از نگهداري حيوانات و يا هر منبع آلودگي ديگر را دريافت ميكنند ، واقع شوند.

كشاورزان مزارع زعفران كاربرد قبلي مزرعه را تا حد امكان بايد مشخص كنند و همچنين منابع
بالقوه آلاينده در اراضي را شناسايي نمايند.

 

استفاده از اراضي :

جلوگيري از ورود حيوانات : 

از ورود حيوانات اهلي و دامها به مزارع زعفران در زمان فصل رشد و برداشت، بايد جلوگيري شود.

اگر چه دفع كامل حيوانات وحشي امكانپذير نيست ، وليكن اين كار بايد به حداقل رسانيده شود.
بروز احتمال آن را با به كارگيري شيوه هاي تعيين شده به وسيله مشورت با متخصصين حيات وحش كاهش دهيد.

 

کنترل آفات :

برقراري و نگهداري يك برنامه كنترل آفات ، براي مثال : انتقال مواد سنگي كه مي تواند محل زندگي يا محيط مناسب گسترش و تكثير آنها باشد .

 

بازبيني و پايش محيطي :

بازبيني روزمره مزرعه و گلخانه ها براي انطباق با الزامات اين دستورالعمل و نگهداري مدارك مربوط به يافته ها و ارزيابي ها ، بايد انجام شود .

 

آب آبياري درمزرعه :

منبع آب :

از عدم آلودگي آب به وسيله منابع انساني وحيواني مطمئن شويد و همچنين از انطباق با الزامات استاندارد مربوط به اشرشيا كُلاي ۲۷ مطمئن شويد (به استاندارد ملي ايران شماره ۱۰۱۱ مراجعه كنيد) .

منابع آلودگي بالقوه آب آبياري را مشخص كنيد .

در صورت استفاده از چاه آب ، از طراحي مناسب و ساختمان و نگهداري چاه براي جلوگيري از
آلودگي مطمئن شويد.

منبع آب آبياري براي زعفران را تعيين و ثبت كنيد.

از تامين آب با روشهاي منطبق با استانداردهاي كيفي ملي ايران شماره هاي ۱۰۵۳ و ۱۰۱۱ مطمئن شويد .

 

کاربرد آب :

ويژگي هاي ميكروبي آب مورد استفاده براي محلول پاشي كود و سم براي زعفران ، بايد با استاندارد ملي ايران شماره ۱۰۱۱ مطابقت داشته باشد.

 

پایش :

بايد آبهاي كشاورزي مورد استفاده براي توليد زعفران را براي به حداقل رساندن پتانسيل آلودگي ميكروبي، مورد آزمون قرار گيرند.

آب زيرزميني بايد حداقل براي مدت هر سال يك بار آزمون شود.

آب سطحي بايد حداقل براي مدت هر سه ماه يكبار آزمون شود.

 

كاركنان و كارگران درمزارع :

امكانات بهداشت كاركنان و كارگران :

امكانات بهداشتي بايد براي همه كاركنان و كارگران مزرعه در تمام مراحل توليد عمليات كشت ،
داشت ، برداشت و همچنين ساير فعاليت هاي صحرايي فراهم باشد .

 

سلامت :

كاركنان و كارگران بايد با تدابير و مراقبت هاي بهداشتي و درماني لازم استخدام شوند . با انجام اين كار در صورت وجود بيماري يا علايم بيماريهايي مانند اسهال (كه ميتوانند سلامت ايمني و غذايي را تحت تاثير قرار دهند) ، كاركنان و كارگران به فعاليت هايي كه با تماس مستقيم با زعفران در ارتباط نيستند ، انتقال مي يابند.

 

بهداشت :

آموزش كاركنان و كارگران در ارتباط با ايمني، بهداشت و عمليات بهداشتي توصيه ميشود.

مدارك و پايش عمليات بهداشتي و درماني كاركنان و كارگران بايد ثبت شوند.

 

عمليات توليد زعفران :

انتخاب بذر يا پياز زعفران:

براي تهيه خزانه يا كشت در زمين اصلي لازم است كه از بذر گواهي شده يا پيازهاي كاملاً سالم و از ارقام مقاوم كه شرايط مطلوب از نظر كيفي ، شكل ظاهري ، حداقل نياز به كودهاي شيميايي ، مقاومت نسبت به بيماري ها و آفات گياهي و مانند آنها را دارا باشند، استفاده كرد.

 

كيفيت بذر يا پياز زعفران و ميزان مصرف :

كيفيت بذر يا پياز بايد پيش از مصرف كاملاً شناخته شده باشد و وضعيت دقيق آنها شامل نام رقم، خلوص بذرها، شماره محموله بذري ثبت شود. ميزان مصرف بذر بايد متناسب با نوع ارقام و شرايط كاشت و بر اساس توصيه هاي كارشناسي باشد . پيش از آماده كردن پياز زعفران براي كاشت لازم است با مشاهده دقيق از عدم وجود كنه در اطراف پيازاطمينان حاصل نمود و پيازهاي آلوده به كنه بايد پس از تميز كردن و دانه دانه كردن با استفاده از آفت كشهاي توصيه شده ضد عفوني شوند . هم چنين لازم است از كاربرد پيازهاي مشكوك به انواع آلودگيهاي قارچي و پوسيدگي و با وزن كمتر از ۸ گرمجداً خودداري شود .

 

مقاومت نسبت به آفات و بيماريهاي گياهي :

ارقام انتخابي بايد نسبت به بيماري ها و آفات گياهي منطقه مقاوم بوده و يا داراي دامنه تحمل مناسبي باشند (منظور اين است كه از نظر سطح زيان اقتصادي مناسب باشند).

يادآوري -نشاءها يا بذرها بايد عاري از هرگونه علائم قابل ديدن آفات يا بيماريها باشد.

يادآوري -استفاده از هر گونه آفت كش يا ماده شيميايي در زمان كشت بذر بايد ثبت شود.

 

تاريخچه يا سابقه مديريتي منطقه :

 

تاريخچه :

سيستم ثبت رويدادها و فعاليتهاي انجام شده براي هر مزرعه زعفران يا گلخانه بايد تهيه گرديده و به روز شود ، به طوري كه سوابق آن عمليات در هر زمان قابل دسترس باشد .
براي مزارعي كه به تازگي كشت ميشوند بايد ارزيابي احتمال وقوع خطر زيست محيطي انجام شود و استفاده قبلي از زمين و ساير موارد بايد بررسي شود .

 

تناوب زراعی :

براي نگهداري شرايط مناسب خاك و كاهش اتكاء به مواد شيميايي و حفظ سلامت محصول بايد گياه زعفران در تناوب زراعي با ساير محصولات قرار گيرد . تناوب زراعي مناسب با توجه به شرايط محصولات هر منطقه متفاوت ميباشد.

 

مديريت خاك و عمليات خاكورزي :

 

تهیه نقشه خاک :

نقشه هاي خاك بايد براي هر مزرعه تهيه و سپس براي هدايت برنامه هاي كشت و توليد زعفران مورد استفاده قرار گيرند.

 

خاک ورزی / شخم :

عمليات شخم مكانيزه، بايد به گونه اي انجام شود كه موجب حفظ ساختمان خاك ، تهويه مناسب و مبارزه با علفهاي هرز گردد . انجام عمليات خاكورزي در رطوبت هاي بالا موجب تخريب ساختمان خاك و افزايش فشردگي خاك ميشود . كاركرد ادوات در رطوبت مناسب ، تلفيق عمليات مكانيزه و كاهش تردد ادوات كشاورزي ، برگرداندن بقاياي محصول قبلي به خاك ، از جمله عمليات شخم حفاظتي در جهت حفظ و نگهداري ساختمان خاك مي باشند .

 

فرسايش خاك  :

استفاده از عمليات كشاورزي همچنين بايد براي به حداقل رساندن فرسايش خاك باشد .
انجام عمليات خاكورزي در جهت عمود بر شيب زمين و بر جاي گذاردن بقاياي گياهي از جمله عمليات مناسب در جهت جلوگيري از فرسايش خاك ميباشند .

 

کاشت زعفران :

 

زمين مناسب كاشت زعفران :

با توجه به اين كه پياز زعفران داراي غده ۲۸ ميباشد و هر ساله نيز زايش دارد زمين مورد نظر بايد ترجيحاً داراي خاك لومي، لومي رسي و شني باشد تا امكان تكثير آنها به راحتي وجود داشته باشد. بنابراين در زمينهايي با قابليت نگهداري پايين آب، به دليل رشد طولي پياز جهت دسترسي به رطوبت مورد نياز، غدهها شروع به رشد طولي نموده و پياز از حالت گرد و شلغمي به صورت كشيده و هويج مانند تغيير شكل خواهد داد كه در اين صورت از گلدهي بسيار كمي برخوردار خواهند بود.

 

زمان كاشت پياز زعفران :

بهترين زمان كاشت و انتقال پياز زعفران نيمه اول تير ماه مي باشد . بايد پياز زعفران حداكثر طي مدت دو هفته از زمين قديمي برداشته و در زمين جديد كاشته شود .

 

نحوه كاشت پياز زعفران :

ابتدا بايد زمين مورد نظر را تسطيح نموده به طوري كه كاملاً يكنواخت باشد زيرا در صورت ناهمواري زمين ، بخشي ازآن كه بلند است از آب كمتري برخوردار و بخشي كه گود مي باشد آب اضافي در آن جمع خواهد شد . كم آبي و پر آبي باعث عدم يكنواختي توليد در سطح مزرعه ميگردد . ابتدا در عرض زمين شياري به عمق حدود ۲۰ سانتيمتر و عرض ۲۵ سانتيمتر ايجاد نموده ، سپس در دو طرف شيار به فاصله ۷ سانتيمتر در طول شيار پيازها كاشته شود ، دقت شود كه ته پياز روي زمين قرار گيرد . جهت جلوگيري از چرخش ، پياز كمي در خاك فرو برده شود . پس از آن كه تمام عرض زمين به اين شكل كاشته شد مجدداً شياري به موازات شيار قبلي با همان ابعاد ذكر شده و به فاصله ۲۵ سانتيمتر از شيار قبلي ايجاد گردد و خاك برداشت شده از اين شيار در شيار قبلي ريخته شود و تمامي زمين مورد نظر به همين شكل كاشته شود .

 

كوددهي :

 

عناصر مورد نیاز :

برنامه هاي مراقبتي گياه و خاك بايد براي اطمينان از به حداقل رسيدن از دست رفتن عناصر انجام شود . كاربرد كودها بايد بر پايه نياز گياه به عناصر غذايي ، بر اساس تجزيه هاي آزمايشگاهي و سطوح عناصر غذايي در خاك ، گياه يا محلولهاي غذايي باشد .

 

نوع كود و كميت آن :

استفاده از كودهاي آلي و معدني بايد نيازهاي زعفران را درجهت حفظ حاصلخيزي خاك برآورده سازد. توصيه هاي لازم در زمينه انواع كود مورد مصرف بايد از سوي مراجع قانوني و ذيصلاح كشور انجام شود و در صورت عدم دسترسي به اين مراجع قانوني بايد آموزش هاي لازم در اين زمينه توسط مديران مزارع مربوط ، به كشاورزان داده شود.

يادآوري – مصرف كودهاي شيميايي با توجه به نوع آنها مي تواند پيش از كشت ، پس از كشت ، در دوره داشت به صورت محلول پاشي انجام شود اما در هر صورت بايد نسبت به محاسبه ميزان مناسب كود ، مرحله رشد گياه و نحوه پخش آن توجه نمود .

يادآوري – همه عمليات كوددهي شامل كاربردهاي خاك يا گياهي كودها بايد درگزارش دورهاي ثبت شوند . در اين گزارش بايد نام محل ، تاريخ كوددهي ، نوع و كميت كوددهي ، روش كوددهي و نام كاربر ذكر شود .

 

فواصل كوددهي و زمان آن :

بايد از كاربرد هر گونه عنصر به ويژه ازت بيش از مقادير تعيين شده از سوي مراجع قانوني و ذيصلاح و بين المللي پرهيز شود . ميزان كود به كار رفته و زمان كاربرد آن بايد به دقت مورد توجه قرار گيرد . به طوري كه حداكثر راندمان و حداقل تلفات كود صورت گيرد .
براي كوددهي زمين ، در آب اول (آب شيار) استفاده از كودهاي ريزمغذي به مقدار ۱۰ كيلوگرم در هكتار توصيه ميشود كه ميتوان اين كود را در يك مخزن با آب مخلوط و در ابتداي ورودي آب قرار داد و به وسيله يك شير آب خروجي مخزن را طوري تنظيم نمود كه به طور مناسب در سطح مزرعه توزيع شود . در آذرماه استفاده از كود ازته و در اواخر دي و بهمن و اسفند حداقل سه مرتبه محلول پاشي كودهاي ريزمغذي توصيه ميشود .

 

کودپاشی مکانیزه :

كودپاشي مكانيزه بايد با استفاده از كودپاش هاي استاندارد صورت گيرد و واسنجي آنها به طور ساليانه (براي اطمينان از پاشش ميزان مورد نياز كود) انجام شود.

 

شرایط نگهداری کود :

تمامي مدارك مربوط به ذخيره سازي كود بايد به روز گرديده و ثبت شوند . كودها نبايد درمحل يا اتاقي مشابه ، با آفت كشها يك جا نگهداري شوند . در صورت پرهيز ناپذير بودن اين مطلب ، بايد به طور فيزيكي اقدام به جدا نمودن و نشانه گذاري آنها نمود.

يادآوري – كودها بايد در محل خشك و تميز نگهداري شوند به طوري كه خطرآلودگي منابع آب وجود نداشته باشد .

يادآوري -كودها نبايد با زعفران تازه در يك محل نگهداري شوند .

 

كودآلي :

استفاده از كودآلي يا كمپوست ميتواند به حاصلخيزي و پايداري خاك كمك كند علاوه براين موجب بهبود كيفيت محصول زعفران شود. افزايش مواد آلي خاك موجب بهبود وضعيت جذب عناصر غذايي و ذخيره آب و كاهش خطر فرسايش خاك ميگردد .

– كودهاي آلي بايد به روش صحيح و بدون آلودگي محيط زيست نگهداري شوند .

– فقط كودهاي به خوبي كمپوست شده براي استفاده درمزارع زعفران مجاز هستند .

– اگر كودهاي آلي استفاده شوند، تاريخ هاي كمپوست كردن ، روشهاي مورد استفاده و تاريخ هاي كاربرد آنها بايد ثبت شوند.

يادآوري– استفاده از فضولات انساني و همچنين فاضلاب در مزارع زعفران ممنوع است.
براي پرهيز از آلودگي ناشي از فلزات سنگين با تجمع نيترات ، بايد آناليز لازم از نظر ميزان فلزات سنگين و ساير آلاينده هاي بالقوه در كود پيش از استفاده از آن انجام گيرد.

آبياري :

نیاز آبی :

نياز آبي گياه زعفران در مناطق مختلف كشور متفاوت مي باشد . پيش بيني نياز آبي گياه با استفاده از ميزان بارندگي ، نياز خالص گياه ، تبخير و تعرق انجام ميشود . مصرف غيرصحيح آب مي تواند منجر به اثرات زيان باري در كيفيت و كميت محصول زعفران شود . براي پرهيز از اين اثرات نامطلوب ناشي از مصرف آب زياد يا كمبود آب روشهاي سيستماتيك پيش بيني نياز آبي بايد مورد استفاده قرا گيرد . زعفران گياهي است كه نياز آبي كمي داشته و با توجه به اين كه پياز زعفران در عمق حدود ۲۰ سانتيمتري كاشته ميشود بايد به گونه اي آبياري شود كه حداكثر رطوبت آن تا عمق ۴۰ سانتيمتري در زمين نفوذ كند زيرا آبي كه در عمق بيشتر نفوذ ميكند قابل جذب ريشه زعفران نبوده و هدر ميرود . به جاي آب زياد ميتوان تعداد دفعات آبياري را افزايش داد كه بازده بهتري خواهد داشت و با توجه به اين كه زعفران عمدتاً در مناطق خشك كشت ميشود (داراي دوره طولاني گرما و تابش آفتاب) مديريت آبياري بسيار ضروري است . آبياري (هرچند كه به مقداركم) در نيمه دوم مرداد ماه به جهت جلوگيري از هدررفتن رطوبت پياز زعفران بسيار موثر است . در صورتي كه در تابستان آب داده شود لازم است آب اول (آب شيار زعفران) از حدود ۱۵ مهرماه تا ۵ آبان ماه (با توجه به تغييرات جوي هر منطقه) انجام شود و چنان چه در تابستان آبياري نشود آب اول در نيمه آبان ماه انجام ميشود و آب دوم پس از برداشت گل زعفران صورت ميگيرد (اواخر آبان يا اوايل آذر) آب سوم دراواخر دي ماه و آب چهارم در نيمه اسفند و آب پنجم (زردآب) پيش از زرد شدن علف زعفران انجام ميشود .
ضمناً در صورت وجود باران هاي مناسب ميتوان از تعداد دفعات آبياري كاست .

 

روش های آبیاری :

با توجه به شرايط منطقه و ميزان آب قابل دسترس براي گياه روش هاي مختلف آبياري شامل آبياري ثقلي و تحت فشار انجام ميگيرد . بديهي است كه درصورت فراهم بودن شرايط و امكانات استفاده از سيستمهاي آبياري تحت فشار به ويژه قطره اي- تراوشي به دليل راندمان بالاي آبياري و اثرات مفيد آن بر عملكرد كمي و كيفي گياه در اولويت ميباشد.

 

حفاظت محصول (كاربرد آفتكشها) :

حفاظت در مقابل آفات ، بيماريها و علفهاي هرز بايد با حداقل ميزان مصرف مواد شيميايي همراه باشد . توصيه مي شود كه روش هاي مديريت تلفيقي آفات مورد توجه قرار گيرد .

 

انتخاب مواد شیمیایی :

براي انتخاب مواد شيميايي و آفت كشها بايد موارد زير رعايت شوند:

– مواد انتخابي بايد ويژه آفات ، بيماري ها و علف هاي هرز خاصي كه مورد نظر بوده و داراي كمترين اثر روي جمعيت موجودات مفيد ، كشاورزان و مصرف كننده هاي زعفران باشند.

– يك برنامه غيرمقاوم سازي بايد براي پرهيز از ايجاد مقاومت به يك نوع ماده شيميايي اتخاذ شود.

 

مقدار و نوع مواد شيميايي :

دستورالعمل نحوه مصرف آفت كشهاي گياهي از سوي مراجع قانوني و ذيصلاح كشور تعيين و اعلام ميشود .

 

ثبت داده ها :

كاربران آفت كشهاي شيميايي بايد آگاهي هاي به شرح زير را ثبت و گزارش كنند :

– نام آفت كش .

– محل مصرف آفت كش .

– تاريخ كاربرد آفت كش .

– نام تجارتي آفت كش .

– نام و نام خانوادگي كاربر .

مدارك مربوط به ثبت كاربرد آفت كشها بايد شامل موضوع هايي به شرح زير باشند :

– دلايل استفاده از آفت كش .

– مجوز فني استفاده از آفت كش صادر شده از سوي مدير فني مزرعه زعفران .

– مقدار آفت كش مورد استفاده .

– روش سمپاشي مورد استفاده .

 

دستور العمل های ایمنی / آموزشی :

كارگران و كليه افرادي كه با آفت كشها كار مي كنند بايد از آموزش هاي لازم برخوردار باشند . هر نوع عمليات بايد به وسيله دستورالعمل هاي روشن و با نمادهاي مشخص مربوط به محل كاربرد آفت كشها، ميزان پاشش آفت كشها و روش كاربرد آنها ، نمايش داده شوند .

 

تجهیزات / لباس محافظ :

– كارگران بايد به پوشش محافظ مناسب مطابق با مقررات ، ضوابط و دستورالعمل هاي استاندارد سلامتي و ايمني مجهز باشند .

– وسايل و تجهيزات ايمني بايد جدا از آفت كشها نگهداري شوند .

 

وسایل پاشش آفت کش ها :

وسايل پاشش بايد براي اطمينان از ميزان پاشش محلول مورد نياز ، به طور ساليانه كاليبره شوند . اگر محلول اضافي آفت كش وجود داشته باشد و يا مخزن شستشو پر شده باشد ، بايد اين محلول آفت كش اضافه در قسمتي از مزرعه زعفران ، كه قبلاً سم پاشي نشده است ، با مقدار مصرف توصيه شده ، مصرف شود و يا اين كه در مزارعي كه تحت آيش قرار گرفته اند ، جايي كه به طور قانوني طبق نظر مراجع قانوني و ذيصلاح كشورهيچ منعي وجود نداشته باشد ، مصرف شود .
يادآوري– كليه مراحل مربوط به مصرف آفت كشها بايد ثبت و گزارش شود .

 

تجزيه باقي مانده آفت كشها :

تجزيه ميزان باقي مانده سموم در زعفران بايد به دقت انجام گيرد و نتايج آن نيز بايد قابل رديابي باشد . كشاورزان و/يا عرضه كنندگان زعفران بايد نسبت به گواهي نتيجه آزمون بقاياي آفت كشها اقدام نمايند .

 

گنجایه های خالی آفت کش ها :

گنجايه هاي خالي آفت كشها نبايد مجدداً مورد استفاده قرار گرفته و يا در محيط دور ريخته شوند . اين گنجايه ها بايد مطابق با الزامات استاندارد و بدون آلودگي محيط از بين برده شوند .

 

برداشت زعفران :

مراحل برداشت زعفران به جهت تاثير بر كيفيت ، عطر و طعم زعفران از مهمترين مراحل توليد به شمار مي رود به همين دليل بايد در حين برداشت زعفران نهايت دقت صورت گيرد تا آسيبي به آن وارد نشود .

 

رعايت اصول بهداشتي برداشت :

 

بهداشت كاركنان و كارگران :

– دستورالعمل هاي بهداشتي بايد بر طبق رعايت كامل الزامات بهداشت فردي ، زيست شناختي ، فيزيكي و شيميايي باشد .

– كشاورزان بايد مطمئن شوند كه پيمانكاران و كاركنان و كارگران برداشت از اصول تجزيه و تحليل احتمال وقوع خطر آگاهي داشته باشند .

– كارگران بايد به سرويس بهداشتي تميز به تعداد لازم و كافي و امكانات مربوط دسترسي داشته باشند .

– كارگران بايد دستورالعمل هاي پايه اي در مورد بهداشت را پيش از برداشت زعفران تازه دريافت كرده باشند .

 

گنجايه هاي مورد استفاده براي زعفران :

– گنجايه هايي با قابليت استفاده مجدد بايد براي اطمينان از ورود هر گونه جسم خارجي كه ميتواند منجر به بروز اثرات جانبي در كيفيت زعفران يا سلامتي مصرف كننده شود ، به خوبي تميز شوند .

– هر گونه گنجايه مورد استفاده براي نگهداري زعفران كه از محل بسته بندي زعفران مجدداً برگردانده ميشوند بايد پيش از استفاده از نظر تميز بودن بازبيني شوند .

– گنجايه هاي نگهداري بايد حداقل هفته اي يكبار تميز و ضدعفوني شوند و شن و سنگريزه ها و ساير بقايا را از آنها جدا و دور ريخته شوند .

– نبايد از گنجايه هايي كه براي استفاده نهايي زعفران به كار ميرود (مانند : گنجايه موجدار و ناصاف)، براي برداشت يا بسته بندي زعفران استفاده نمود . تنها گنجايه هايي مي توانند مورد استفاده قرار گيرند كه به سادگي تميز و ضدعفوني شوند .

 

مرحله گل دادن :

به طور معمول گل هاي زعفران ۲ تا ۳ هفته پس از آبياري اول (بسته به درجه حرارت هوا) ظاهر ميشوند . در هواي نسبتاً سرد زودتر و در هواي نسبتاً گرم گلها دير شكوفا ميشوند . هم چنين هر چه آبياري اول ديرتر صورت گيرد و با توجه به سردي هوا رويش گل ها به تاخير مي افتد .
دوره گل دهي حدود ۱۵ روز تا ۲۰ روز (اواخر مهر تا اواخر آبان) و دوره برداشت ۱۰ روز تا ۱۵ روز است . به جهت كم بودن ميزان گل ها در روزهاي اول و آخر دوره گل دهي به طور معمول برداشت ارزش اقتصادي نداشته و به اين دليل دوره برداشت كوتاهتر از دوره گل دهي است . به طور معمول حداكثر ميزان برداشت در هفته دوم گل دهي مي باشد . هر پياز با توجه به اندازه آن و هم چنين مرغوبيت خاك آن منطقه ممكن است از ۱ تا ۳ گل از هر جوانه توليد كند . عمر متوسط هر گل در صورت چيده نشدن ۳ روز است .

 

نحوه و زمان برداشت گل :

برداشت گل هاي زعفران با استفاده از دست انجام ميگيرد و بهترين زمان برداشت صبح زود پيش از باز شدن غنچه ها مي باشد به همين دليل بايد چيدن گل ها پيش از طلوع آفتاب شروع شود . برداشت به موقع گل ها باعث افزايش كيفي زعفران مي شود چرا كه جمع آوري غنچه هاي بازنشده موجب مي شود كه كلاله گل ها در حين برداشت آسيب كمتري ديده و به غنچه ها در حمل و نقل آسيب كمتري وارد شود . در باز كردن غنچه ها نيز بايد مدت زمان لازم رعايت گردد تا غنچه ها به جهت توليد حرارت لهيده و چسبنده نشوند و از كيفيت زعفران كاسته نشود . با توجه به اينكه اين مرحله يكي از نقاط بحراني توليد زعفران است رعايت مراحل صحيح برداشت گل زعفران به شرح زير ضروري است :

– حتماً سعي شود صبح زود و پيش از اينكه آفتاب تمام سطح مزرعه را بپوشاند اقدام به جمع آوري زعفران شود .

– گل ها را در سبد يا گنجايه هاي تميزي (داراي سوراخ جهت تهويه هوا) جمع آوري و در اولين فرصتي به محل جداسازي منتقل شوند .

– محلي كه براي نگهداري گل ها تا زمان جداسازي در نظر گرفته ميشود بايد كاملاً پوشيده، سرد، دور از گرد و غبار و شدت تابش نور آفتاب باشد .

– اگر مقدار زيادي گل در روزهاي پر گلي جمع آوري شده باشد بايد در نگهداري آنها دقت كافي صورت پذيرد و از انباشت آنها روي هم و هم چنين تماس آنها با زمين بايد جلوگيري شود .

– مدت نگهداري گل نبايد از ۱۰ ساعت تجاوز نموده و ترتيبي اتخاذ شود كه بلافاصله پس از برداشت گل اقدام به جداسازي شود . محيط جداسازي بايد نزديك محل نگهداري و كاملاً بهداشتي و تميز باشد .

– كارگران پيش از اقدام به جمع آوري گل دستهاي خود را كاملاً شسته و در حين برداشت نيز موارد بهداشتي را رعايت كنند .

– نبايد از وسايلي مانند گوني و كيسه هاي پلاستيكي جهت جمع آوري و نگهداري گل ها استفاده كرد (از سبدهاي مخصوص با امكان تهويه هوا و عدم فشرده شدن گلها استفاده شود) .

– به منظور كنترل آلودگي هاي ميكروبي كه امروزه مي تواند به عنوان يكي از مشكلات اصلي محصول زعفران مطرح باشد علاوه بر رعايت دقيق موارد ذكر شده بايد دقت شود كه كودهاي طبيعي حداقل ۱ ماه تا ۲ ماه پيش از اولين آبياري و شروع برداشت گل به زمين داده شود تا گل هاي زعفران كه ارتفاع كمي از سطح خاك دارند با آنها تماس نداشته باشند .

 

جداسازی زعفران :

روش باز كردن غنچه گل ها به اين صورت است كه در همان روز غنچه را شكافته و ميله سفيد مادگي يا خامه را به همراه سه كلاله قرمز رنگ بيرون مي كشند .
براي جلوگيري از ضايعات بايد پيش از باز شدن گل ها اقدام به چيدن آنها نمود در غير اين صورت در هنگام باز نمودن گل ممكن است برخي از كلاله ها بشكنند و يا گل برگها و پرچم ها با كلاله مخلوط شوند و از كيفيت زعفران بكاهند .

يادآوري -بايد توجه داشت به علت حالت شكنندگي غنچه ها در ساعات اوليه چيدن ، بايد به آنها استراحت داد تا از حالت شكنندگي خارج شده و سپس اقدام به بيرون كشيدن خامه و كلاله نمود .

يادآوري -بديهي است ارائه آموزش هاي لازم ، ثبت سوابق آموزشي و ارزيابي هاي دوره اي به منظور تعيين ميزان اثر بخشي آموزش ها بسيار ضروري ميباشد .

موارد زير در مرحله جداسازي زعفران بايد رعايت شوند :

– پيش از شروع به كار جداسازي بايد كارگران ناخن هاي خود را كوتاه نموده و دست ها را با آب و صابون شسته و خشك نمايند .

– افرادي كه حساس به گرده گل باشند بايد حتماً جلوي دهان و بيني را با دستمال تميز يا ماسكهاي مخصوص بپوشانند .

– در حين كار، دست ها نبايد با نقاط مختلف بدن تماس داشته باشند ، در اين صورت شستشوي مجدد دست ها با آب و صابون ضروري است . به كار بردن دستكش هاي يك بار مصرف در هنگام انجام كار ضروري است .

– پس از اين كه حدود ۱۵۰ گرم تا ۲۰۰ گرم زعفران تر در گنجايه هاي تميز جمع آوري شد بايد بلافاصله به خشك كردن زعفران با روش مناسب اقدام نمود .

 

خشك كردن، نگهداري و تحويل زعفران به كارگاه هاي بسته بندي :

از آنجايي كه يكي از اهداف خشك كردن زعفران ايجاد شرايط نامساعد رشد و تكثير ميكروارگانيسم ها ميباشد و مرحله ديگري براي كاهش و حذف آلودگي هاي احتمالي وجود ندارد ضمن رعايت نكات مندرج در استاندارد ملي ايران به شماره ۵۲۳۰ سال ۱۳۸۰ فاكتورهايي مانند زمان خشكاندن و رطوبت نهايي به عنوان حدود بحراني در نظر گرفته شده و هم چنين نتايج پايش بر اساس يك دستور العمل از پيش طراحي شده مستند و عمليات اصلاحي لازم پيش بيني شوند . مراحل نگهداري و تحويل زعفران به كارگاه هاي بسته بندي نيز بايد مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره ۵۲۳۰ سال ۱۳۸۰ و با در نظر گرفتن نكات بهداشتي انجام پذيرد .

 

حمل زعفران به كارگاه بسته بندي :

حمل زعفران بايد توسط وسايل نقليه با شرايط مناسب بهداشتي انجام شود . زعفران در هنگام حمل بايد ازپوشش هاي مناسبي برخوردار باشد و در محل پاكيزه اي نگهداري شود .

يادآوري– استفاده از مواد بازيافتي براي حمل و انتقال زعفران مجاز نمي باشد .

 

دريافت ، نمونه برداري و آزمون زعفران در كارگاه بسته بندي :

در كارگاه بسته بندي بايد از محموله دريافتي ، با استفاده از روش هاي آماري (به گونه اي كه نمونه شاخص كل محصول باشد نمونه برداري شود . نمونه بايد از نظر وجود آفات و بقاياي آنها، مواد ناپذيرفتني و ديگر مواد خارجي كه امكان جداسازي كامل آنها نمي باشد ، آلودگي هاي ميكروبي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره ۵۶۸۹ سال ۱۳۸۰ و تقلب هاي مختلف مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره ۲-۲۵۹ سال ۱۳۸۳ روش آزمون زعفران با تاكيد بر تشخيص رنگ افزودني مورد آزمون و بررسي قرار گيرد . بديهي است چنان چه خطرات ياد شده به ميزاني بيش از حد قابل قبول وجود داشته باشند بايد كالاي معيوب مرجوع گردد . آنچه حائز اهميت است وجود دستورالعمل مدون جهت انجام كار و ثبت سوابق آزمون ها و بررسي هاي به عمل آمده مي باشد .

 

بسته بندي زعفران :

بسته بندي زعفران در مزرعه بايد به گونه اي انجام شود كه از آلودگي زعفران به وسيله جوندگان ، آفات ، پرندگان و ساير عوامل شيميايي و فيزيكي جلوگيري شود .

وسايل بسته بندي زعفران :

– هر وسيله اي كه در كار بسته بندي با زعفران تازه تماس داشته باشد ، يك وسيله تماس غذايي محسوب ميشود و اين گونه وسايل بايد تميز بوده و ضدعفوني شوند .

– بايد روش هاي پاكسازي و ضدعفوني وسايل بسته بندي زعفران به طور روزانه انجام و مدارك مربوط به آن ثبت شوند .

– همه وسايل و سطوح آنها را به گونه اي نگهداري كنيد كه آلودگي و خسارت به ميوه هاي زعفران به حداقل برسد .

 

انبار كردن زعفران :

زعفران تا زمان حمل به خط فرآوري و بسته بندي بايد در انبارهاي مناسب مطابق با استاندارد ملي ايران شماره ۵۲۳۰  سال ۱۳۸۰ نگهداري شود . كنترل رطوبت و درجه حرارت و شرايط بهداشتي در جلوگيري از رشد و نمو آفات انباري مؤثر بسيار موثر است . بديهي است سوابق كنترل هاي انجام شده بايد ثبت شده و موجود باشد .

 

حمل زعفران به خط جداسازي و بازرسي :

اين مرحله بايد با در نظر گرفتن شرايط بهداشتي و جلوگيري از آلودگي زعفران انجام شود .

 

جداسازي و بازرسي :

بازرسي و جداسازي در يك يا چند مرحله به منظور حذف مواد خارجي ، آفات و بقاياي آنها توسط وسايل مناسب (الك و پنس) انجام گيرد . از آنجايي كه اين مرحله به طور خاص براي كاهش خطرات احتمالي فوق الذكر به حد قابل قبول طراحي شده است بايد روش هاي مناسبي براي پايش و كنترل عملكرد صحيح اين عمليات ايجاد شود . همچنين بايد اقدامات اصلاحي مناسب در زماني كه پايش وجود خطر را نشان ميدهد طراحي شود . رعايت نكات بهداشتي و استفاده از امكانات و وسايل مناسب در اين مرحله بسيار حائز اهميت است .

 

گنجايه ها و ملزومات بسته بندي :

گنجايه هاي مورد استفاده در بسته بندي زعفران بايد مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره

۱ -۲۵۹ ، انتخاب شده و جنس اين مواد ، ويژگي هاي لازم از نظر تماس با مواد غذايي را داشته باشند .

 

توزين و بسته بندي زعفران :

عمليات توزين و بسته بندي زعفران را مي توان طي مراحل مجزا و يا توام انجام داد . گنجايه هاي بسته بندي پيش از انتقال زعفران به داخل آنها بايد از نظر عدم وجود مواد خارجي مورد بازرسي قرار گيرند . توصيه مي شود كنترل شكستگي و لب پريدگي مخصوصاً در مورد گنجايه هاي شيشهاي به دقت انجام شود . پس از قرار گرفتن زعفران در گنجايه هاي بسته بندي اين گنجايه ها بايد به نحو مناسب در بندي شوند . در بندي يا دوخت مناسب بايد مانع مناسبي براي ممانعت از تأثير عوامل خارجي باشد . هم چنين بايد توجه داشت كه در هنگام درب بندي امكان شكستگي و پريدگي گنجايه ها ايجاد نشود . بسته بندي زعفران در مزرعه مجاز نيست مگر الزامات مطابق با عمليات كشاورزي خوب زعفران برآورده شود و يكي از روش هاي پاكسازي ليست شده در عمليات مديريتي زعفران انجام شده باشد .

 

نمونه برداري و آزمون فرآورده نهايي :

محصول نهايي زعفران بايد مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره ۳۶۵۹ سال ۱۳۷۴ نمونه برداري زعفران ، نمونه برداري شده و از نظر مواد خارجي مطابق با استاندارد ملي ايران به شماره ۲-۲۵۹ سال ۱۳۸۰ مورد آزمون قرار گيرد . 

نگهداري مدارك :

– مستندات و مدارك ثبت شده مربوط با عمليات خوب كشاورزي زعفران شامل آنهايي است كه مربوط به بازبيني محيطي ، كاربرد آب ، مدارك آموزش تكنيكي و تحصيلات ، كنترل آفت و عمليات توليد محصول ميباشد و براي اجراي اين استاندارد بايد به گونه درست نگهداري شده و در خلال مدت زمان ۴۸ ساعت قابل ارايه و همواره در دسترس باشند .

– همه مدارك مورد نياز بايد براي مدت سه سال نگهداري شوند .

 

پيوست الف

(الزامي)
جدول نقاط كنترلي و روشهاي تلفيقي اطمينان از كيفيت محصول در مزرعه- ميوهها و سبزيها

☝این جدول طی مطلب بعدی به استحضار شما دوستان گرامی خواهد رسید☝

 

مطالب مرتبط با شمارگان :

۱_ موسسۀ استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

۲_ International organization for Standardization

۳_ International Electro technical Commission

۴_ International Organization for Legal Metrology (Organization International de Metrology Legal)

۵_ Contact point

۶_ Codex Alimentarius Commission

۷-  Good Agricultural Practice

۸- Organic

۹- HAZARD

۱۰- HAZARD ANALYSIS AND CRITICAL CONTROL POINT HACCP

۱۱- HAZARD ANALYSIS

۱۲- RISK ANALYSIS

۱۳- MONITORING

۱۴- CRIRICAL CONTRIL POINT

۱۵- STEP

۱۶- VERIFICATION

۱۷- MANURE ORGANIC FERTILEZER

۱۸- ORGANIC FERTILIZER

۱۹- ( MAXIMUM RESI DUE LIMIT ( MRL

۲۰- در حال حاضر وزارت جهاد کشاورزی است 

۲۱- MAXIMUM LIMIT OF HEAVY METALS

۲۲- PESTICIDE

۲۳- PESTICIDE RESIDUE

۲۴- ( INTEGRATED PEST MANAGMENT ( IPM 

۲۵- (era)

environmental risk assessment

۲۶- food dontact marerial

۲۷- escherichain coli

۲۸- corm

 

عمليات خوب كشاورزي ايران (ايران گپ) – زعفران

iran good agricultural practices
   IRAN GAP
saffron
ICS : 65/020

 

مطالب مرتبط و منابع :

http://darinazaferan.ir/2018/11/13/standard-table-16536-saffron/
http://standard.isiri.gov.ir/
کلیه حقوق مادی و معنوی اثر مرتبط با دارینا زعفران بوده و استفاده بدون منبع از نظر شرعی و قانونی خلاف می باشد ، لطفا فرهنگ سازی کنیم و منبع را درج نمائیم .

ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﺎﺧﺬي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺗﻬﻴﺔ اﻳﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ:

GLOBALGAP, Control Points and Compliance Criteria Integrated Farm Assurance – Fruit and Vegetables, IFA 4.0-CPCC, Jan2011.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X